سایت شعرناب محیطی صمیمی و ادبی برای شاعران جوان و معاصر - نقد شعر- ویراستاری شعر - فروش شعر و ترانه اشعار خود را با هزاران شاعر به اشتراک بگذارید

منو کاربری



عضویت در شعرناب
درخواست رمز جدید

اعضای آنلاین

معرفی شاعران معاصر

انتشار ویژه ناب

♪♫ صدای شاعران ♪♫

پر نشاط ترین اشعار

حمایت از شعرناب

شعرناب

با قرار دادن کد زير در سايت و يا وبلاگ خود از شعر ناب حمايت نمایید.

کانال تلگرام شعرناب

تقویم روز

جمعه 4 اسفند 1402
    15 شعبان 1445
    • ولادت حضرت قائم عجل الله تعالي فرجه، 255 هـ ق
    • روز جهاني مستضعفان
    Friday 23 Feb 2024
      به سکوی پرتاب شهرت و افتخار ،نجابت و اقتدار ... سایت ادبی شعرناب خوش آمدید مقدمتان گلباران🌹🌹

      جمعه ۴ اسفند

      پست های وبلاگ

      شعرناب
      هوای نفس
      ارسال شده توسط

      سعید صادقی (بینا)

      در تاریخ : جمعه ۱۷ آذر ۱۴۰۲ ۱۱:۱۸
      موضوع: آزاد | تعداد بازدید : ۱۸۰ | نظرات : ۷

      بسم الله الرحمن الرحیم 

      در منابع حدیثی شیعه روایاتی به این نکته اشاره می‌کنند که هوای نفس، تخریب کننده عقل است و در منابع عرفانی و اخلاقی نیز عنوان روایت نقل شده است.
       
      در منابع حدیثی شیعه روایاتی به این نکته اشاره می‌کنند که هوای نفس، تخریب کننده عقل است:
       
        «یَا هِشَامُ مَنْ سَلَّطَ ثَلَاثاً عَلَی ثَلَاثٍ فَکَاَنَّمَا اَعَانَ هَوَاهُ عَلَی هَدْمِ عَقْلِه... ؛ 
       امام موسی کاظم (علیه‌السّلام) خطاب به هشام فرمود: کسی که سه چیز را بر سه چیز مسلط کند مانند این است که هوای نفسش را در از بین بردن عقلش یاری نمود. کسی که نور تفکرش را با آرزوهای درازش خاموش کند؛ و کسی که دقائق حکمتش را با حرف‌های زیادی محو کند، و کسی که نور عبرت را با خواهش‌های نفسانی خاموش کند، گو این‌که هوای نفسش را در از بین بردن عقلش یاری رساند. ‌»
       
        امام صادق (علیه‌السّلام): «وَ الْهَوَی عَدُوَّ الْعَقْلِ وَ مُخَالِفَ الْحَقِّ وَ قَرِینَ الْبَاطِل‌؛ 
       پیروی از خواهش‌های نفسانی، دشمنی با عقل، مخالف با حقّ و همنشینی با باطل را به دنبال خواهد داشت.»
       
       
      امام علی (علیه‌السّلام): «طَاعَةُ الْهَوَی‌ تُفْسِدُ الْعَقْلَ ‌؛
       
       پیروی از هوای نفس عقل را فاسد می‌کند.»
      امام علی (علیه‌السّلام): «غَلَبَةُ الْهَوَی‌ یُفْسِدُ الدِّینَ وَ الْعَقْلَ‌؛ 
       تسلط هوای نفس بر انسان دین و عقلش را از بین می‌برد.»
       

      در منابع عرفانی و اخلاقی به عنوان روایت نقل شده است:
       
        «قال رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم): مَن قارف ذنباً فقد فارَقه عَقلٌ لا یرجع الیه اَبدا

      پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «کسی که با گناه همراه شود پس به تحقیق جدا می‌شود بخشی از عقل او در حالی که هرگز به‌سوی او باز نمی‌گردد.»
       

      در مورد این روایت (روایت پیامبر) تذکر چند نکته لازم است:

      ۱. این روایت در کتب حدیثی یافت نشده و در دیگر کتاب‌ها نیز سندی برای آن ذکر نشده است. بر این اساس، بحث از سند آن موردی نخواهد داشت.

      ۲. از نظر دلالت و محتوا باید گفت که برخی‌ اندیشمندان اسلامی‌ به تبیین آن پرداخته‌اند:
       
        ابوحامد غزالی و فیض کاشانی (رحمة‌الله‌علیه) می‌گویند: «در اثر گناه در قلب کدورت و تاریکی ایجاد می‌شود که اثرش هیچ‌گاه از بین نمی‌رود؛ زیرا نهایت این است که با کار خوب می‌توان اثر گناه را پاک و محو کرد؛ در حالی که اگر کار خوب قبل از گناه واقع شود، به صفا و نورانیت قلب می‌افزاید. پس اگر بعد از گناه؛ کار نیکی، انجام شود، تنها وضعیت قلب را به قبل از گناه برمی‌گرداند و فایده کار نیک (که زیاد شدن نورانیت باشد)، از بین می‌رود. ولی اگر قبل از انجام کار نیک، گناهی نباشد نورانیت و صفای قلب را افزایش می‌دهد».
       
       
      برخی دیگر این روایت را این‌گونه معنا کرده‌اند: مقصود از این عقل، عقل عملی است. هر عمل خوب یک کار عقلی است و با عمل خوب وزن خوبی آدم بالا می‌رود؛ یعنی بر عقل او افزوده می‌شود، و اگر کار بیهوده بکند یا خلاف و گناه بکند در حالی که در این لحظه و ساعت می‌توانست کار صحیح؛ یعنی عقلانی بکند مقداری از کسب عقل را از دست می‌دهد که وقتی این کسب از دست رفت دیگر جبران آن ممکن نیست.

      توبه خود یک کار خوب و عقلانی است و با توبه به عقل آدم افزوده می‌شود. اما نمی‌تواند آن ساعتی که در گناه؛ یعنی بی عقلی مصرف کرده جایگزین کند. مگر این‌که توبه‌ای بکند که گناهان را تبدیل به حسنات می‌کند.
      چنان‌که قرآن می‌فرماید: «مگر کسانی که توبه کنند و ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند، که خداوند گناهان آنان را به حسنات مبدّل می‌کند؛ و خداوند همواره آمرزنده و مهربان بوده است!»

      به اعتقاد امام‌ خمینی بسیاری از اتهام‌ها و انکارها ریشه در ضعف اخلاقی و هواهای نفسانی دارد. ایشان با اشاره به حدیث «راس کل خطیئة حبّ الدنیا» علاقه به دنیا را ریشه در حب نفس می‌داند و یادآور شده که هواهای نفسانی و دنیادوستی از مهم‌ترین عامل تفسیق و تکفیر و انکار است و عده‌ای بر اساس همین حب نفس و هواهای نفسانی، حضرت مهدی (علیه‌السلام) را تکفیر خواهند کرد.

       تهذیب نفس زمینه بسیاری از انکارها و تکفیرها را از میان برمی‌دارند ازاین‌رو امام ‌خمینی به علما و صاحبان فکر و سخن توصیه می‌کند مراقب نفس و هواهای نفسانی باشید و خود را فریب ندهید و برای خود تکلیف شرعی موهوم درست نکنند زیرا گاهی شیطان برای انسان تکالیف و وظایفی تعیین می‌کند و خواسته‌های نفسانی به نام وظیفه‌ شرعی، انسان را به کارهای خلاف شرع وامی‌دارد و توهین به مسلمان نه تکلیف شرعی که حب نفس است.
       
       امام‌ خمینی آفات تهذیب نفس را از جنبه‌های مختلف بررسی کرده و مواردی را برمی‌شمارد از جمله:

      ۱- غرور و تکبر: گاهی مدعی تهذیب هوای نفسانی به حالات خود مغرور می‌گردد و دیگران را حقیر می‌شمارد و به حکما و فقها طعنه می‌زند و سایر علوم را طرد می‌کند و تکبر می‌ورزد.
      ۲- انکار مدارج غیبی و مقامات معنوی: شخص منکر مقامات معنوی نه تنها از تهذیب هوای نفسانی محروم می‌شود بلکه از همه کمالات انسانی محروم می‌گردد؛ زیرا گام اول در مسیر این مقامات تهذیب نفس است. وقتی با انکار جلوی تهذیب گرفته شود، انسان از مواهب معنوی دیگر مانند ادراک معارف نیز بی‌نصیب می‌شود.

      ۳- عجب: خودبینی و از جمله بدبینی به علمای دین و شریعت و طعنه‌زدن به آنان از دام‌های شیطان در مسیر تهذیب نفس است. ازاین‌رو امام‌ خمینی بر ضرورت حضور استاد اخلاق و تهذیب نفس تاکید ورزیده که انسان بدون مربی اخلاق محکوم به نابودی است و اگر انسان قلب خود را از هواهای نفسانی پاک نکند نور علم در آن وارد نخواهد شد.
       
       

      بنابر این، در مورد محتوای این روایت به نظر می‌رسد چنین باید گفت:
      گر چه از بسیاری روایات استفاده می‌شود که گناه و پیروی از هوای نفس آثار منفی و مخرب زیادی بر روی جسم و روح انسان دارد، اما از سوی دیگر آیات و روایات فراوانی نیز تصریح بر این دارند که با توبه حقیقی و بازگشت به دامن حق، آن آثار مخرب پاک شده و انسان به حالت قبلی، یعنی سلامت روح و جان باز می‌گردد:

      قال رسول الله: «وَ قَالَ‌ اِذَا اَذْنَبَ الْعَبْدُ کَانَ نُقْطَةً سَوْدَاءَ عَلَی قَلْبِهِ فَاِنْ هُوَ تَابَ وَ اَقْلَعَ وَ اسْتَغْفَرَ صَفَا قَلْبُهُ مِنْهَا؛ 
       رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: هنگامی‌که بنده گناه کند نقطه سیاهی بر قلب او پیدا می‌شود، پس اگر توبه حقیقی کرد و از گناه باز ایستاد و از خدا طلب آمرزش نمود قلب او از آن نقطه سیاه صفا پیدا می‌کند.»به بیان دیگر توبه دارای مراتبی است در برخی از مراتب آن نه تنها گناه بخشیده می‌شود بلکه تبدیل به حسنه خواهد شد.»
       
      بر این اساس، وجه جمع آن است که تخریب عقل تا زمانی ادامه می‌یابد که انسان، غوطه‌ور در گناه و خواسته‌های نفسانی بوده و توبه واقعی و رفتار نیک را فراموش کند.

      ارسال پیام خصوصی اشتراک گذاری : | | | | |
      این پست با شماره ۱۴۲۹۶ در تاریخ جمعه ۱۷ آذر ۱۴۰۲ ۱۱:۱۸ در سایت شعر ناب ثبت گردید

      نقدها و نظرات
      جمیله عجم(بانوی واژه ها)
      جمعه ۱۷ آذر ۱۴۰۲ ۱۵:۰۰
      خندانک
      درودبرشما جناب صادقی عزیز خندانک
      پست ارزشمندی بود خندانک
      خندانک خندانک
      خندانک
      سعید صادقی (بینا)
      سعید صادقی (بینا)
      جمعه ۱۷ آذر ۱۴۰۲ ۲۲:۳۲
      سلام و درود خدمتتان استاد بانو عجم عزیز
      ممنونم امیدوارم مفید فایده قرار بگیرد
      ارسال پاسخ
      نرگس زند (آرامش)
      جمعه ۱۷ آذر ۱۴۰۲ ۱۵:۳۰
      درود وعرض ارادت خدمت برادر ارجمند جناب بینا خندانک
      امان از هوای نفس ..
      بسیار سپاس بابت پست عای ارزشمندتان خندانک
      ووفق وپیروز باشید خندانک
      سعید صادقی (بینا)
      سعید صادقی (بینا)
      جمعه ۱۷ آذر ۱۴۰۲ ۲۲:۳۲
      بینهایت سپاس خواهر گرانمهر بانو زند گرامی
      واقعا امان از هوای نفس !!!

      زنده باشید و برقرار
      درود بر شما
      ارسال پاسخ
      سعید صادقی (بینا)
      جمعه ۱۷ آذر ۱۴۰۲ ۲۲:۳۱
      هوای نفس یعنی چه و چرا نباید از آن پیروی کرد؟

      میل نفس و خواهش دل به کامرانی و شهوات را هوا و هوس می نامند. از نظر فلسفی، نفس، شأنی از روح انسان است که مدیریت قوای نفسانی، مانند شهوت و غضب، تن و جنبه های طبیعی انسان را بر عهده دارد. باید دانست که در مدیریت نفسانی، غرایز، نقش به سزایی دارند و نفس با استفاده از غرایز، کشور تن آدمی را اداره می کند؛ اما در اغلب موارد، به دلیل زیاده خواهی نیروهای نفسانی و تمایل به افراطی گری، آدمی دچار شهوت و غضب مفرط و خواسته های افراطی در راستای کامیابی، لذت طلبی و راحت خواهی می شود که به آن، هوای نفس اطلاق می گردد. از نظر قرآن کریم، نفس دارای مراتبی است که پایین ترین مرتبه آن نفس اماره است؛ یعنی نفسی که به بدی ها امر می کند و پس از نفس اماره و در مرحله بالاتر، بعد از آن که شخص با خودسازی به مرتبه نفس لوامه، یعنی نفس ملامت گر می رسد، این نفس او را به خوبی ها امر می کند و از بدی ها با سرزنش کردن از درون، باز می دارد. به این نفس، وجدان اخلاقی نیز گفته می شود.

      بنابراین، می توان گفت که هوا به معنای خواسته است و پیروی از هوای نفس، یعنی پیروی از خواسته های افراطی نفس اماره.

      هوای نفس از آن جهت مذموم است که زمینه ساز انحرافات عملی، اخلاقی و اجتماعی و حتی سبب پدید آمدن بیماری های روانی و بدنی برای انسان می شود و آدمی را به وادی گمراهی، ظلم و گناه می کشاند.

      از دیدگاه لغویین هوا در میل های پسندیده و ناپسند، هر دو به کار می رود؛ اما در قرآن بیشتر در خواهش های ناپسند به کار می رود؛1 «وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَ الَّذینَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا؛2 و از هوس های کسانی که آیات ما را تکذیب کردند، پیروی مکن».

      هوای نفس به هر عمل و رفتار ظاهری و باطنی گفته می شود که در جهت مخالف خواسته و اراده خداوند متعال باشد. غفلت از یاد خدا، فراموش کردن نعمت ها، نیکی ها، حکومت و اقتدار الهی و پیروی از شیطان و شیطان صفتان، افراط و تفریط در اعمال و رفتار، برخی از مصادیق پیروی از هوای نفس می باشد. خداوند متعال در سوره کهف با اشاره به این نکته می فرماید: «وَ لا تُطِعْ مَنْ اَغْفَلْنا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنا وَ اتّبَعَ هَواهُ وَ کانَ اَمْرُهُ فُرُطاً; ای رسول ما! از کسانی که قلبشان را از یاد خود غافل ساختیم، اطاعت مکن؛ همان ها که از هوای نفس پیروی می کردند و کارهایشان از روی افراط و تفریط است». در قرآن پیروی از هوا نفس، مورد نکوهش و مذمت قرار گرفته است و کسانی که از هوا و هوس پیروی نمی کنند مورد ستایش و تشویق پروردگار متعال قرار گرفته اند؛ «وَ أَمّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَی النَّفْسَ عَنِ الْهَوی * فَإِنَّ الْجَنَّه هِیَ الْمَأْوی؛3 و اما کسی که از ایستادن در برابر پروردگارش هراسید و نفس خود را از هوس بازداشت، پس جایگاه او همان بهشت است».

      در روایات اهل بیت علیهم السلام نیز روایات متعددی پیرامون خطر هوای نفس و لزوم مخالفت با هوس ها وارد شده است. در روایتی از حضرت علیعلیه السلام چنین آمده است: «فرمان بری از نفس و پیروی از هوس های آن، شالوده هر رنج و سرچشمه هر گمراهی است».

      در روایت دیگری آمده است: «اساس دین، مخالفت با هوای نفس است». همچنین امام علی علیه السلام فرموده است: «زنهار از چیره آمدن شهوت ها بر دل هایتان؛ زیرا که آغاز آنها بندگی است و انجام آنها نابودی» و نیز فرمود: «مبادا هوس بر شما چیره آید؛ زیرا که آغاز آن، فتنه و گمراهی است و فرجامش، رنج».4

      شهوت و افراطی گری در خوردن، سخن گفتن، خوابیدن، نگاه کردن به نامحرم، شهوت جنسی، خشم و عصبانیت بی مورد و لذت طلبی زیاد، از مواردی هستند که باید با آنها مبارزه کرد.
      عارف افشاری  (جاوید الف)
      شنبه ۱۸ آذر ۱۴۰۲ ۰۴:۲۷
      خندانک خندانک خندانک
      سعید صادقی (بینا)
      سعید صادقی (بینا)
      شنبه ۱۸ آذر ۱۴۰۲ ۱۴:۵۳
      درود بر شما عارف جان
      ارسال پاسخ
      تنها کابران عضو میتوانند نظر دهند.



      ارسال پیام خصوصی

      نقد و آموزش

      نظرات

      مشاعره

      کاربران اشتراک دار

      محل انتشار اشعار شاعران دارای اشتراک
      کلیه ی مطالب این سایت توسط کاربران ارسال می شود و انتشار در شعرناب مبنی بر تایید و یا رد مطالب از جانب مدیریت نیست .
      استفاده از مطالب به هر نحو با رضایت صاحب اثر و ذکر منبع بلامانع می باشد . تمام حقوق مادی و معنوی برای شعرناب محفوظ است.
      0