سایت شعرناب محیطی صمیمی و ادبی برای شاعران جوان و معاصر - نقد شعر- ویراستاری شعر - فروش شعر و ترانه اشعار خود را با هزاران شاعر به اشتراک بگذارید

منو کاربری



عضویت در شعرناب
درخواست رمز جدید

معرفی شاعران معاصر

انتشار ویژه ناب

تبلیغات متنی

♪♫ صدای شاعران ♪♫

تقویم روز

پنجشنبه 16 ارديبهشت 1400
    26 رمضان 1442
      Thursday 6 May 2021

        پر نشاط ترین اشعار

        کانال رسمی شعرناب

        بار پروردگارا، دلهاي ما را به باطل ميل مده پس از آنکه به حق هدايت فرمودي و به ما از لطف خود رحمتي عطا فرما، که تويي بسيار بخشنده (بي‌منّت). آل عمران آیه ۸

        پنجشنبه ۱۶ ارديبهشت

        پست های وبلاگ

        شعرناب
        شعر سه‌خشتی
        ارسال شده توسط

        سعید فلاحی

        در تاریخ : يکشنبه ۵ بهمن ۱۳۹۹ ۰۶:۲۵
        موضوع: آزاد | تعداد بازدید : ۱۴۸ | نظرات : ۳

        شعر سه‌خشتی
        شعر کرمانجی‏، گرچه قرن‌هاست رکاب در رکاب این شاخه‏ از قوم کُرد، تمام مسیر غرب تا شرق ایران و از شرق در شرق را دویده است و گرچه شاعری بلند آوازه چون «جعفر قلی زنگلی‏» را همچون یادبودی شگفت بر شانه‌ی سده‌ی سیزدهم هجری از خود به جا نهاده است و گرچه قالب‌های ناشناخته مانده امّا پیشروش، حیرت‏‌انگیز است؛ امّا به دلیل مکتوب نشدن و آن هم به دلیل‏ نداشتن شیوه‌ی آوانگاری معین فرصتی برای عرض اندام و طرح و توجّه نیافته است.
        سه‌خشتی، یک قالب شعر است که تاریخچه چند هزار ساله در بین کُردهای خراسان دارد. این قالب از سه مصراع تشکیل می‌شود و در هر سه مصراع آن، قافیه وجود دارد. این سه خشتی‌ها به زبان محاوره سروده می‌شوند و معمولاً فاقد وزن شعری شفاف هستند. پیرمردان و پیرزنان خراسانی سه‌خشتی‌های زیادی را حفظ هستند که شاعر آن نامشخص است. امروزه شاعران کُرد خراسان به این قالب علاقه‌ی خاصی دارند و سه‌خشتی‌هایی در هفت یا هشت هجا می‌سرایند که همان ویژگی‌های سه‌خشتی‌های محاوره ای و تاریخی را دارد.
        گاهی سه‌خشتی در سه مصراع و در هشت هجا سروده می‌شود و دارای وزن و قافیه است. کُردهای کُرمانج شمال خراسان به هجا «شَلپه» می‌گویند. سه‌خشتی گاه به هایکوهای ژاپنی می‌ماند، گاه خودش است و گاهی برشی از یک تصویر بزرگ است. 
        «خشتی» به معنی مصراع است و سه‌خشتی یعنی سه مصراع؛ سه مصراعی که هم‌وزن و قافیه‏‌اند. البته در سه خشتی‌های کرمانجی گاه به برداشت متفاوتی از قافیه‏ بر می‏‌خوریم:
        ور کطمه مرزی مالان
        بان دکمه و دسمالان
        ازی مامه ژحولان

        بر کوه پشت روستا فراز آمده‏‌ام
        و دستالم را تکان می‏‌دهم
        من جدا مانده‏‌ام از یارانم!
        اصولا سه‌خشتی یک «مفاعیل» نسبت به دو بیتی کمتر دارد. از نظرگاه عروض، سه‌خشتی در بحر هزج سروده شده است، امّا از آنجا که وزن آن در شعر فارسی بی‏‌نظیر است، می‏‌توان با توجه به اینکه بحر «هزج مثمن سالم» دو برابر سه خشتی است -با احتساب دو مصراع آن در برابر دو مصراع این - سه خشتی را دارای وزن «هزج مربع» دانست‏. برای قافیه نیز، با توجه به‏ تبعیت زبان نوشتاری کرمانجی از الفبای فارسی، این نوع شعر، قواعد قافیه‌ی زبان فارسی را به کار می‏‌بندد.
        هر خشتی یا هر مصراع سه‌خشتی را می‏‌توان با یکی از رئوس‏ مثلث متساوی‌الاضلاع مقایسه کرد. با این تفاوت که در سه‏‌خشتی به نظر می‏‌رسد ارتباط خطی بین سه رأس حذف شده‏ است. سه نقطه در برابر هم قرار می‏‌گیرند و به ناگاه فضایی‏ حماسی و عاطفی پدید می‏‌آورند. یعنی پس از روشن شدن سه‏ نقطه‌ی رأس، ذهن مخاطب و خواننده خود به خود سه ضلع مثلث‏ را روشن می‏‌کند و آنگاه مثلث نامریی سه‌خشتی در برابر چشم‏ احساس و اندیشه شکل می‏‌گیرد:
        رأس یک: ازی طمه ژ میان‌دشطه
        [من از میاندشت می‏‌آیم‏]
        گرّگرّا اوره رش طه
        [غرش ابر سیاه به گوش می‏‌رسد]
        دنگی یاره و مه خش طه
        [آواز یارم چقدر دلپذیر است‏]
        نیاز به تذکّر نیست که نقش اساسی را در شکل دادن به این‏ فضای مثلثی «ایجاز» ایفا می‏‌کند. پیشتر گفته شد که در سه‏‌خشتی‏‌های کرمانجی گاه به برداشت متفاوتی از قافیه‏ بر می‏‌خوریم. به این معنی که در درصدی از این سه‌خشتی‌ها، گاه‏ ردیف به جای قافیه نشسته است و یا قافیه از کلماتی بهره گرفته‏ است که فاقد حرف روّی مشترک‌اند، امّا از مخرجی مشابه ادا می‏‌شوند و برای سرایندگان این شعرها، بیشتر حظّ سمعی قافیه‏ مد نظر بوده تا شکل بصری آن. شاید هم یکی از علل این موضوع‏ دخل و تصرّفی باشد که در انتقال سینه به سینه‌ی این سه‌خشتی‌ها صورت گرفته است.
        سه خشتی بازمانده شعر خسروانی عهد ساسانی است که بعد از حمله عرب به ایران رفته رفته خاصه در زبان پهلوی و فارسی از بین رفت. اما کرمانج‌ها توانستند آن را حفظ کنند و تا امروز ادامه دهند. 
        «مهدی اخوان‌ثالث» و «ملک‌الشعرای بهار» این قالب را یکی از زیباترین قالب‌های شعری دانسته اند. اغلب این اشعار به دلیل وزن قافیه و هجای کوتاه این ویژگی را دارند که هر کس به فراخور دل خویش به هر آهنگی و مقامی آن را بخواند. شعر کُردهای شمال خراسان هم نفس موسیقی رقص و زندگی آن هاست.
        سه‌خشتی‌ها علاوه بر زندگی سینه به سینه نخستین بار در سال ۱۹۲۷ پس از سال‌ها تلاش و گردآوری توسط ایران‌پِژوه و کرمانج‌پِژوه روسی در مجله آسیایی «بنگال» منتشر و سپس در قالب کتابی به چاپ رسید. سال‌ها پیش نیز تعدادی از این اشعار توسط کرمانج‌پژِوه «کلیم‌الله توحدی» (کانیمال) منتشر شد.
        سه‌خشتی یکی از قالب‌های بی‌بدیل در شعر ایران و جهان است. 
        کرمانج‌ها (کُردها) دو قالب شعری خود را از ابتدای تاریخ خود حفظ کرده‌اند:
        - لوبانگی. 
        - سه‌خشتی.
        سه‌خشتی‌های کُردی کُرمانجی خراسان (Sê Xiştîyên Kurmancî yê Xorasanê) به ثبت ملی رسیده است. پرونده این اثر معنوی توسط خانم «گلی شادکام» به سازمان میراث فرهنگی خراسان رضوی ارائه و با حضور و دفاع ایشان در جلسه ثبت در تاریخ سوم بهمن ماه با آراء کامل در زمره میراث معنوی ایران به ثبت رسید.
         
         
        - نمونه شعر سه‌خشتی:
        (۱)
        تو له بلند ئه ز له نالی
        نالی بیژه‌ن کرمه چالی
        دانه سه‌ر می ته‌خته سالی
        (هیوا مسیح)
        (۲)
        چاوینه ره‌ش کانیی کانِیی
        من کلدانه ک ژی را هانیی
        چاوان پر ره شن کل هلنایی
        (هیوا مسیح)
        (۳)
        چیا سارن جؤلگه گه رمن
        کویی یاری دا سه ری من
        وی خا دایه هه مه ری من
        (۴)
        داری مه رخی چ گلوره
        سینگی یاری ژ ه بلوره
        هیفا وی کو ژمه دوره
        (۵)
        که چکان کوچ کر چونه ئاوی
        تاو خارنه کوچه باغی
        لاوک چونه له سؤراغی
        (۶)
        ژه کوچی دا هاتم چومو
        ژه نؤنکی لنگان بوومو
        تا وه رندی ئاشنا بوومو.
        (۷)
        ئه‌ز ئیرو پر غه‌مگینم
        چاوا هه‌ر ده‌ری دگه‌رینم
        به‌ژن ئو بالا یار نابینم
         (۸)
        کچی گوندی مه هه‌ژمارتن
        ئیک ناو دا بو ئه‌و بژارتن
        یارا من بو لی وه قه‌تاندن
         

         (۹)
        هه‌یوه شه‌وه هه‌یوه شه‌وه
        یار شار نه‌بو ئه‌و لَ خه‌وه
        ئه‌ز رامووسم لیو ئو ده‌وه
        (۱٠)
        ناوی یارا من عه‌زیزه
        بی‌وی دلی من مه‌ریزه
        چ بکم ته‌و من ناله ئیزه
         (۱۱)
        ئه‌ز کچکا زنده‌شتی مه
        وه‌ک حوریا بهه‌شتی مه
        لَ به‌ندا ته روونشتی مه
         (۱۲)
        ئه‌ز لاوکی زنده‌شتی مه
        پش پیژویی رونشتی مه
        بؤنا ته زوو گهه‌شتی مه
         

         (۱۳)
        ئه‌ز قیزکا جه‌لالی مه
        ناو زه‌ری‌یا ده‌لالی مه
        بری خورا به‌رمالی مه
         (۱۴)
        سه‌ری چیا مژ دوومانه
        ئه‌ز نه‌خوشم ئه‌ل ئه‌مانه
        برینی را ته‌نی یار ده‌رمانه.
        (۱۵)
        روبه‏‌روی من خانه‏‌اش را ساخت
        و با همه‌ی کودکی عاشقم کرد
        حالا من عاشقم و کسی نمی‏‌داند!
        (۱۶)
        چومه چیان، چیان سارکر
        هاطمه کله مالان بار کر
        عشقا یاره و مه کارکر
        به کوهستان رفتم و هوا سر شد
        به روستا آمدم و خانه‏‌ها کوچیدند
        آه که عشق یار بر دلم سنگین شد.
        (۱۷)
        چرّه کرم یار قچّکه
        ناکای کاری ماله بکه
        چاوان بخم هین هند که
        چه کنم یارم سن و سالی ندارد
        و از عهده‌ی کارهای خانه برنمی‏‌آید
        با این حال چشم‌هایش را بخورم باز کم است!
        (۱۸)
        طوشری نا سکنی
        کله چنه طود چنی
        دروینا طوو ژنی
        می‏‌روی و لحظه‏‌ای نمی‏‌ایستی
        آنها چه گل‌هایی هستند که می‏‌چینیشان
        ای دروغ‏گو، تو زن داری!
        (۱۹)
        گلا گنّم گلا گنّم
        پله طه‌نم طه بشکنم
        ناوی گله خه‌له که‌نم؟
        گل گندم، گل گندم!
        اگر بر تو پا نهم و بشکنمت
        نام گلم را روی که بگذارم؟
        (۲)٠
        هریه بشو هریه رَ خن
        خلکی خایه شاره دَ خن
        بسم اللّه که دمان وَ خن
        پشم‌ها را بشور، پشم‌ها را بر بند بیاویز
        از اینجا مردم دیده می‏‌شوند
        روسری‏ات را سر کن،  بگو بسم اللّه و دکمه‏‌هایت را ببند!
        (۲۱)
        یارامه چو برفه بینه
        هنکه سامه بشینه
        و و مهانه مه بوینه
        یارم رفته است تا از یخچال‌های کوهی برف بیاورد
        کمی هم برای من خواهد آورد
        به این بهانه مرا خواهد دید!

        (۲۲)
        له سری طه دو چنگنه نه
        ایشو طنه ایلچیه طه نه
        ایلچی نینن، مسخره‏نه
        ای که روی سرت دو چنگه‏ داری!
        امشب آنهایی می‏‌آیند که خواستگاران تواند
        خواستگار که نه، مسخره‏‌گان‌اند!
        (۲۳)
        مالان دانی له ور زینه
        بلبلکا له دخوینه
        هره یا مه له نمینه
        ایل، در کمر کوه چادر زد
        بلبلی آواز می‏‌خواند
        خدایا، بدهکار ما نماند!

        جمع‌آوری و نگارش: 
        #سعید_فلاحی (زانا کوردستانی) 

        ارسال پیام خصوصی اشتراک گذاری : | | | | |
        این پست با شماره ۱۰۸۷۷ در تاریخ يکشنبه ۵ بهمن ۱۳۹۹ ۰۶:۲۵ در سایت شعر ناب ثبت گردید

        نقدها و نظرات
        مجتبی شهنی
        يکشنبه ۵ بهمن ۱۳۹۹ ۱۱:۱۱
        درررررووود خندانک
        احسان تک زارع
        يکشنبه ۵ بهمن ۱۳۹۹ ۱۴:۲۵
        با سلام ممنونم از شما
        حدیث ابراهیمی (سوگند)
        يکشنبه ۵ بهمن ۱۳۹۹ ۱۹:۲۵
        خندانک خندانک خندانک خندانک خندانک خندانک
        تنها کابران عضو میتوانند نظر دهند.



        ارسال پیام خصوصی

        نقدو تحلیل شعر شاعران سایت

        نظرات

        مشاعره

        کاربران اشتراک دار

        محل انتشار اشعار شاعران دارای اشتراک

        حمایت از شعرناب

        شعرناب

        با قرار دادن کد زير در سايت و يا وبلاگ خود از شعر ناب حمايت نمایید.

        کلیه ی مطالب این سایت توسط کاربران ارسال می شود و انتشار در شعرناب مبنی بر تایید و یا رد مطالب از جانب مدیریت نیست .
        استفاده از مطالب به هر نحو با رضایت صاحب اثر و ذکر منبع بلامانع می باشد . تمام حقوق مادی و معنوی برای شعرناب محفوظ است.
        0