گرته چوچه

هیولا که از دهان مورچه می افتد
دختری با نقاب سیاهش
دم هیولا را
دور گردن خود می چرخاند
گاهی چراگاه ‍،گرته چوچه ی حواس من است
جیرینگ جیرینگ
پوست سیاه بزغاله دلیل بر زشتی نیست

سلام
هیولا و مورچه بزرگ و کوچک
افتادن هیولا از دهان مورچه تناقض نمای نیکی رقم زده
از دماغ فیل افتادن
دم دو قرائت یک د با ضمه دو د با فتحه
نقاب سیاه پوست سیاه
گرته چوچه جست و جویی که کردم به لکی گردباد می شود البته اگر چنین نیست بیان شود موجب امتنان است
گرته چوچه واج آرایی گ و چ را با گاهی و چراگاه رقم زده است
من نمی دانم که چرا می گویند اسب حیوان نجیبی است کبوتر زیباست
و چرا در قفس هیچکسی کرکس نیست
گل شبدر چه کم از لاله قرمز دارد
چشم ها را باید شست جور دیگر باید دید

اگر گرته چوچه شوم
هیچ نامی افزون برخشم من نیست
وقتی جنگجویی در بحبوبه ی جنگ
اسب خود را خواهد کشت
هیچ نابغه ایی در بیابان
در راهرو خورشید قدم نمی زند
وقتی مادرش
نام هیجان هیولا بود
قرن ها بعد
شاعری شعرش را
روی پاپیروس می نوشت
تا زنی عاشقانه در بیتش
رقصی اندک داشته باشد

شوم چند قرائت دارد
ش با فتحه و نیز با فتحه فعل شوم
قرائت دیگر شوم ش او م در معنای نامبارک بدیمن
قرائت شؤم ش ُءْم ْ به معنای شتر های سیاه که این قرائت مرتبط می شود با نقاب سیاه و پوست سیاه و ایضا حیوانات که نام برده شده است بزغاله اسب
برخشم با هم نوشته شده است یادآور رخش
رخش دو قرائت
قرائت اول رخش ر با ضمه خ با فتحه که مرتبط می شود با نقابش
قرائت دوم رخش ر با فتحه اسم اسب رستم که این قرائت مرتبط می شود با اسب و نیز هیولا را نیز که مطرح شده است ارتباط می دهد با فضای اسطوره ای که در آن فضا دیو و ... مطرح می شود
خورشید
صبح ها وقتی خورشید در میاید متولد بشویم
هیجان
هیجان ها را پرواز دهیم
قرن ها
کار ما شاید این است
که میان گل نیلوفر و قرن
پی آواز حقیقت بدویم

اگر قرار است
با گرته چوچه ی چشمت
بسیار جذابتر بشوم
ترجیح می دهم بی ترجیح بشنویم
هر نفر منتظر
در فضایی تاریک
فهم یک چلاق را نخواهد داشت
وقتی حقارت
خواسته ی جسورانه ی مردی می شود
که در جادوی خندق
دریایی را
خارج از کره زمین غرق می کند

در یکی از آثار سخن از جنین چشم بود و اینجا گرته چوچه چشم
در یکی دیگر از آثار گفته شده است
دوست دارم بچرخی
وسنگی باشم از کهکشان
که خدایی را غرق در عزای رودخانه ها کند
و اینجا
دریایی را
خارج از کره زمین غرق می کند
آنجا سخن از کهکشان بود و اینجا خارج از کره زمین
خدایی و دریایی هر دو با ی

هیولا که از دهان سیاره می افتد
هیچ نقطه طلایی
فراتر از منظومه ی شمسی
دور ستاره های یخ زده نمی چرخد
ترجیح می دهم بی ترجیح شوم
در فضایی تاریک
زادگاه چلاقی را آمیخته به گرته چوچه کنم

در فضایی تاریک کلاه از سر بردارد
وقتی ترانه ها
طنین آهنگ تاریکی
رقصی دلخور دارند
می فهم برده ی هیولا بودن
هیچ زنی سوار بر کالسکه
گرته چوچه نخواهد شد
*****************
مبدع سبک فریب
محمدرضا آزادبخت

افتادن هیولا در بند اول از دهان مورچه اما اینجا از دهان سیاره
می شود متصور شد همچنان هیولا از سیاره هم بزرگ تر باشد لیک اگر هیولای معمولی ای را مد نظر بگیرم این بار این هیولاست که از سیاره کوچک تر است بر خلاف بند اول که بزرگ تر بود
البته می توان مورچه ای را نیز متصور شد که بزرگ تر از هیولا باشد
چرا که عالم خیال در خلق تصاویر بسیار وسیع است
ترجیح بی ترجیحی
فرمود
حق تعالی با بایزید گفت که یا بایزید چه خواهی گفت خواهم که نخواهم اُرِیْدُ اَنْ لَا اُرِیْدَ

سیاوش
۱۴ خرداد ۱۴۰۵

درود و عرض احترام جناب آزادبخت گرانقدر
هیولا و دختر: اهلی کردن خشونت

«هیولا که از دهان مورچه می‌افتد» – هیولا از کوچک‌ترین موجود ممکن متولد می‌شود. تضاد اندازه، هولناکی را مضحک و در عین حال ترسناک می‌کند.
دختر با نقاب سیاه، دم هیولا را دور گردن خود می‌چرخاند. او هیولا را مهار نمی‌کند، بلکه با آن می‌رقصد؛ گردنبندی از وحشت می‌سازد. این یعنی زیستن با هیولای درون، نه کشتنش.

تندباد حواس

«گاهی چراگاه، گرته چوچه‌ی حواس من است» – آرامش و چراگاه، گاهی همان تندباد حواس من است. یعنی حس‌های شاعر ناگهان طوفانی می‌شوند، حتی در دل سکوت ظاهری.

دفاع از پوست سیاه بزغاله

«پوست سیاه بزغاله دلیل بر زشتی نیست» – اعتراض به قضاوت بر اساس ظاهر. در ادامه: «هیچ نابغه‌ای در بیابان / در راهرو خورشید قدم نمی‌زند» – نبوغ همیشه در مسیر نورانی قرار نمی‌گیرد؛ گاهی در بحبوحه‌ی جنگ، اسب را می‌کشند تا زنده بمانند. این سطرها به هم پیوند می‌خورند: زشتیِ ظاهری (پوست سیاه) یا زشتیِ عمل (کشتن اسب) ممکن است ضرورت یا حقیقتی تلخ باشد.

نقد سنت شعری: رقص اندک برای زن

شاعر قرن‌ها بعد بر پاپیروس می‌نویسد تا زنی «عاشقانه در بیتش / رقصی اندک داشته باشد». این طعنه به سنتی است که زن را تنها موضوع تزیینی شعر می‌خواست. «رقص اندک» – انگار که از زن جز حرکتی سطحی انتظاری نیست.

«ترجیح می‌دهم بی‌ترجیح بشنویم»

اگر قرار است با تندباد چشمت جذاب‌تر شوم، ترجیح می‌دهم اصلاً ترجیحی نداشته باشم. یعنی نمی‌خواهم برای دیده شدن، خود را به تندبادِ نگاه دیگری تبدیل کنم.
سپس می‌گوید: هر نفر منتظر در فضای تاریک، «فهم یک چلاق را نخواهد داشت». چلاق (نقص، دیگری‌شدگی) فقط در روشناییِ کاذبِ انتظارِ قالبی فهمیده نمی‌شود. کسی که منتظر زیبایی معمول است، خشونتِ ضروریِ زیستن را درک نمی‌کند.

حقارت به عنوان خواسته‌ی جسورانه

«وقتی حقارت / خواسته‌ی جسورانه‌ی مردی می‌شود / که در جادوی خندق / دریایی را / خارج از کره‌ی زمین غرق می‌کند» – تناقضی شگفت: حقارت جسارت می‌شود. خندق (جنگ، سنگر) جادو دارد. مرد با این جادو، دریایی را بیرون از زمین غرق می‌کند. یعنی تخریبِ چیزی که اساساً آنجا نیست؟ شاید نابودیِ توهمی عظیم.

تکرار هیولا: از دهان سیاره

«هیولا که از دهان سیاره می‌افتد / هیچ نقطه طلایی / فراتر از منظومه شمسی / دور ستاره‌های یخ زده نمی‌چرخد» – هیولا دیگر از دهان مورچه نیست، از دهان سیاره است (بزرگ‌تر). اما حتی این هیولای کیهانی، هیچ طلایی را در آن فراسوها نمی‌چرخاند. یعنی خشونت و وحشت، بهشتِ موعودی نمی‌سازد.

«ترجیح می‌دهم بی‌ترجیح شوم»

تکرار با عصبانیتی آرام. می‌خواهد در فضای تاریک، «زادگاه چلاقی را آمیخته به گرته‌چوچه کند» – یعنی زایشِ نقص را با تندباد درهم بیامیزد. تندباد اینجا عنصرِ تغییر ناگهانی، خشونتِ پاک‌کننده.

کلاه از سر برداشتن در تاریکی

«در فضایی تاریک کلاه از سر بردارد» – کلاه نماد تشخص، پوشش، نقش اجتماعی. در تاریکی (جایی که دیده نمی‌شوی) می‌توان رها کرد.

ترانه‌های دلخور و برده بودن

«وقتی ترانه‌ها / طنین آهنگ تاریکی / رقصی دلخور دارند» – خودِ موسیقی و شعر نیز گاهی از بودن در تاریکی ناراضی‌اند.
«می‌فهم برده‌ی هیولا بودن» – درک می‌کند که بندگی هیولا یعنی چه.

سطر آخر: قاطعانه

«هیچ زنی سوار بر کالسکه / گرته چوچه نخواهد شد»
زنی که در قفس اشرافیت، تجمل، یا نقش‌های از پیش تعیین‌شده (کالسکه) است، هرگز تندباد نخواهد شد. تندباد بودن یعنی آزادیِ خشن، بی‌قاعده، ناگهانی. یعنی توانایی تبدیل شدن به همان هیولا یا دختری که دم هیولا را به گردن می‌اندازد.

---

جمع‌بندی تحلیلی جدید

با دانستن معنای «تندباد»، شعر از یک رازگونگیِ بیش‌ازحد خارج شد و به بیانیه‌ای شاعرانه درباره‌ی خشونتِ رهایی‌بخش، نقص به مثابه قدرت، زنِ نافرمان و امتناع از جذاب شدن برای دیگری تبدیل گشت.

گرته چوچه (تندباد) در این شعر هم تخریب‌گر است (حواس را به هم می‌ریزد)، هم خلاق (چراگاه می‌شود)، هم نمادِ زیستنی که از کلیشه‌ها می‌گسلد.

و آن سطر درخشان: «ترجیح می‌دهم بی‌ترجیح بشنویم» – یعنی نمی‌خواهم شنیده شوم به شرطی که برای تو خوشایند یا قابل درک باشم. این همان سیاستِ تندباد است.

خندانک خندانک خندانک