شعر روسیاه

بسم الله الرحمن الرحیم


با صلوات بر محمد و آل محمد

درود به استادان و فرهیختگان عزیز و ارجمند

چند خطی در خصوص (شعر روسیاه) از شاعر خوب سایت آقای عزیزیان با هم گفتگو می کنیم.

شعر در قالب غزل با ردیف (کجاست) و قوافی (ماه، سیاه، چاه، سرپناه، پادشاه، پگاه) سروده شده است همانطور که مطلع هستید شاعر می‌تواند قافیه مصرع اول غزل را در یکی از مصرع های دیگر، مجدداً استفاده کند. در این غزل که شاعر، مطلع و مقطع غزل را یکسان آورده است و ارزش هنری افزوده است.

وزن شعر (مفاعلن، فعلاتن ، مفاعلن، فعلن) هست. اگر حرف دوم ساکن را از افاعیل حذف کنیم به آن (خبن) می گویند. به این ترتیب، مفاعلن مخبون مستفعلن و فعلاتن مخبون فاعلاتن است. همچنین به وزنی که از تکرار مستفعلن فاعلاتن بوجود آید، به آن بحر مجتث می گویند. البته اینجا کمی دقت لازم است چون اگر از تکرار (فاعلاتن مستفعلن) بوجود آید به آن بحر خفیف می‌گویند فقط جای افاعیل تغییر کرده نیازمند است آن را به ذهن بسپارید. همچنین اگر فعلاتن، رکن آخر را حذف کنید، محذوف می شود. به این ترتیب بحر شعر خواهد بود (مجتث مثمن مخبون محذوف)

شاعر در این وزن می‌تواند همچنین از قاعده تسکین در رکن دوم و چهارم بهره ببرد البته در رکن چهارم پرکاربردتر است.


وزن شعر سالم است به جز در مصرع (پیاده ها به کدامین گناه مثله شدند؟) که هاء در واژه (مثله) ملفوظ است و لذا هجای پایانی واژه الزاماً هجای بلند است در حالی که شاعر آن را هجای کوتاه آورده است. واژگانی که هاء غیرملفوظ دارند همچون (نامه، خامه، دانه و …) که در این واژه‌ها می‌توان هاء غیرملفوظ را حذف کرد بدون آنکه به معنای واژه آسیبی وارد شود، در این واژگان هجای پایانی واژه، کوتاه محسوب می‌شود اما مطابق قاعده اشباع می‌توان هجای بلند هم محسوب شوند اما در واژگانی که اگر هاء پایان واژه را حذف کنیم مثل همین کلمه (مثله) یا معنا تغییر می‌کند و یا اصلاً واژه بی‌معنا می شود، هاء ملفوظ است و الزاماً هجای پایانی واژه هجای بلند محسوب می شود. در این مصرع شاعر هجای پایانی واژه کوتاه به حساب آورده و آن لغزش وزنی محسوب می شود.

شعر از نظر صورخیال، خیلی زیباست. مخصوصاً مصرع دوم که شاعر برای شعر روسیاه، شب قائل شده و به دنبال ستاره ی شب شعر روسیاه می گردد. بین واژه (روسیاه) و (شب) تناسب واژگانی حکم فرما است. تناسب واژگانی البته در تمام شعر حکم فرماست اما در چنین جایی که شاعر عینی گرایی می‌کند و برای شعر، شب قائل می‌شود بیشتر و بهتر به چشم می آید. مصرع سوم، (کثرت بن‌بست ها) کنایه آمیز است همچنین در سایر مصرع ها (هجمه ی هیز، آتش پتیاره، زوزه ی گرگینه ها) نشان از کلام کنایی شاعر دارد که به بار معنایی شعر افزوده است. بیت چهارم مصرع دوم (قلعه ی آمال) اضافه ی تشبیهی است آمال را به قلعه‌ای تشبیه کرده است و سپس تناسب واژگانی (قلعه و پادشاه) اینجا چشم نواز می شود. دقیقاً همان عینی گرایی را در این مصرع نیز داریم که شاعر پدیده ی ذهنی مثل آمال را به یک پدیده عینی مثل قلعه تشبیه کرده است. بیت پنجم هم تناسب واژگانی بسیار بالا است (زوزه گرگینه ها و پگاه، پگاه و ظلمت شب، ظلمت شب و سکوت، شب و سرد)، سکوت سردِ خدا هم دو پهلو است معنای اول آن است که سکوت خدا بی دلیل و بی حکمت نیست و مطابق رحمانیت خدا است که به گناهکاران فرصت عطا می‌کند تا از گناهانشان توبه کنند و معنای دوم انتقادی است یعنی حتی انتقاد را به خدا وارد می‌کند که چرا در چنین اوضاعی سکوت کرده است.

اما چند خطی هم مرتبط با مضمون صحبت کنم که خالی از لطف نیست. اینکه بعضی از دوستان می‌گویند اعتراض به حق. این را بگویم که اعتراض و انتقاد اولاً همیشه بهترین و هوشمندانه ترین راه نیست و اگر فکر کنیم راه‌های بهتری هم برای تغییر و اصلاح وضع موجود وجود دارد. دوماً معمولاً در تمام جهان اینگونه است که با منتقد و معترض خوش برخورد نیستند. بسیاری از هنرمندان و ورزشکاران به خاطر یک اعتراض ساده محروم می شوند. یک سخنران ممنوع از سخنرانی می شود. حتی ممکن است زندانی داشته باشد. با بسیاری از معترضان در سراسر جهان برخورد شده است. حتی شما دیدید که در کشور چین، مردمشان با برگه سفید به نشانه اعتراض به خیابان‌ها آمده بودند که یعنی از این آرام‌تر و با فرهنگ تر نمی‌توان اعتراض کرد ولی باز هم برخوردهای سختی با آن‌ها شد. در خود همین آمریکا، اعتراضات را می بینید. مردم به خاطر وضعیت بدی که آقای ترامپ برای مهاجران درست کرده معترض هستند اما در همین مدت آن ها، دو نفر از معترضان را کشتند و اعتراض ها بیشتر هم شد. سوماً در شرایطی که هستیم که دشمن دنبال هر بهانه‌ای است برای آشوب به پا کردن و آتش زدن، اعتراض و انتقاد عمومی اصلاً به صلاح نیست. خیلی محترمانه می‌توان نامه یا شکایت نوشت به ریاست جمهوری، شورای نگهبان یا هر ارگان و نهادی که صلاح می دانید، اگر رسیدگی کردند که فبهالمراد و اگر هم رسیدگی نکردند که دیگر همین است باید صبر کرد و از خداوند متعال استعانت خواست. اینکه اعتراض کنید در شرایط فعلی به نظر من صلاح نیست و بعد از حفظ اسلام، هیچ چیزی مهمتر از حفاظت جان مسلمانان و شیعیان نیست. دشمنان اسلام و قرآن خیلی دوست دارند به بهانه های مختلف قومی، قبیله ای، نژادی، دین و مذهب و گرانی و وضع معیشتی و غیره و غیره، هر کدام را بهانه‌ای کنند برای اختلاف پراکنی چون از قدرت ما ایرانیان واهمه دارند. خودشان خوب می‌دانند در جنگ با ایران، حریف ما نشدند و نمی‌شوند به این روش‌ها روی می‌آورند که نگذارند پیشرفت کنیم. همین آقای ترامپ در یکی از آخرین سخنرانی هایش گفت ما بدون حتی شلیک یک گلوله مردم را به خیابان ها آوردیم. یعنی آن ها اینجور می خواهند که ما دچار تفرقه باشیم تا بیایند هم خوار و ذلیلمان کنند و هم دارایی هایمان از نفت و معادن و غیره که داریم غارت کنند. چهارماً اینکه وقتی وضعیت اینگونه درهم و برهم می‌شود عملاً تفکیک اغتشاش گران از معترضان دشوار می‌شود چون تشخیص اینکه چه کسی معترض بوده و چه کسی اغتشاش گر مشکل است. لذا به صرف حضور در صحنه اعتراضات، هم ممکن است فردی محکوم شود. پنجماً بسیاری از اعتراضات به حق هم نیست. البته به حق نیست که شما ببینید اعتراض از بازاریان شروع شد بازاریان هم به خاطر افزایش قیمت دلار و طلا معترض بودند و نه به خاطر افزایش قیمت مواد غذایی. البته وقتی آگاهی وجود ندارد و ریشه ی گرانی ها را ندانیم این اتفاق‌ها بوجود می آید. بله افزایش قیمت دلار منجر به افزایش قیمت مواد غذایی می‌شود و معیشت مردم دشوار می شود. اما این امر زمانی اتفاق می‌افتد که اقتصاد کشور وابسته به دلار باشد. وقتی تصمیمی در کشور گرفته می‌شود برای کاهش وابستگی به دلار، حتی اگر در کوتاه مدت اثر منفی داشته باشد و منجر به رشد قیمت ها شود، در بلند مدت بر اقتصاد کشور اثر مطلوب می گذارد. یک موردش همین حذف ارزهای ترجیحی و چند قیمتی بودن کالاها و دلار آزاد و دلار نیمایی. که حذف آن تصمیم درستی است اما شیوه ی اجرا همانطور که سابقاً گفتم خوب نبود و منجر به شوک اقتصادی شد. در تصمیمات اقتصادی همیشه باید موضوع افزایش و فرود نرم را در نظر گرفت تا به اقتصاد شوک وارد نشود. برای مثال در افزایش قیمت بنزین، قیمت ها باید آهسته افزایش یابد. برای مثال اگر ماهی پنج درصد بر قیمت ها اضافه شود در سال بیشتر از شصت یا هفتاد درصد بر قیمت بنزین اضافه می شود. اما دولت متأسفانه قیمت ها را ثابت نگه می‌دارد و بعد یکباره قیمت ها را چند برابر می کند. حادثه ی آبان 1398 رقم می خورد. بعد اینجا باز ارز ترجیحی را یکباره حذف می‌کنند تورم در مواد غذایی سر به فلک می گذارد. چون نمی‌دانند که ارز ترجیحی را باید آهسته حذف کنند. آقای رئیسی هم که رئیس جمهور شهید بود متأسفانه ارز ترجیحی را یکباره حذف کرد. این اقدام‌ها به اقتصاد ما، به مشاغل ما صدمه می زند. ملت ما، مردم ما باید اقتصاد یاد بگیرند تا خواسته هایشان را به مسئولان و دولت بتوانند درست مطرح کنند. مردم ما تا وقتی ندانند علت گرانی چیست و چگونه می‌توان آن را حذف کرد، کاری انجام می دهند که نتیجه معکوس می دهد. همین اعتراضات خودش باعث افزایش قیمت دلار می شود همین آقای ترامپ که به این بهانه کشتی هایش را آورده خلیج فارس از عمد آورده که قیمت دلار را در ایران بالا ببرد. مردم ما باید این ها را بدانند ، باید بدانند چگونه می‌شود جلوی رانت و فساد را گرفت، وقتی این ها را ندانند خب مسلم است گرانی و رانت و فساد دست در جیب ملت می کند. از خلاهای قانونی و از جهل مردم و مسئولین سوء‌استفاده می‌کنند و دست آخر هم روی دست ما همین جوانان شهیدمان باقی می مانند. خلاصه کنم صحبتم را. فقط آگاهی و انتشار آگاهی. هیچ قدرتی بالاتر از عزم ملی نیست به شرطی که ملت ما و مردم ما آگاه باشند. اقتصاد بدانند، سیاست بدانند، جامعه شناس باشند. تاریخ دان باشند. اگر این‌ها را دانستیم هیچ‌گاه فریب نمی‌خوریم و همیشه پیروزیم.

موفق باشید و تابنده به مهر

درود بر همه‌ی دوستان
جهت فراگیری مبتدیان
《ه》 انتهای کلمه هم می‌تواند از نوع ملفوظ باشد و هم از نوع غیر ملفوظ_ 《هایِ بیان حرکت》_ باشد. در چنین حالتی، برای تشخیص نوع 《ه》 در انتهای کلمه، لازم است بعد از آن یک مضاف الیه یا یک صفت قرار بدهیم. اگر 《ه》 در آن کلمه با وجود مضاف‌الیه یا صفت به‌صورت /h/ تلفظ شود، از نوع 《ه》 ملفوظ است. در غیر این صورت، 《ه》 غیر ملفوظ یا همان 《ه》بیان حرکت به شمار می‌آید.
مثلا:
کلماتِ《گوشواره》 《طلیعه》《قبیله》《طایفه》《جریده》《نویسنده》《دهه》با وجود مضاف‌الیه به‌صورت 《گوشواره‌یِ، طلیعه‌یِ‌، قبیله‌یِ، طایفه‌یِ، نویسنده‌یِ‌، دهه‌یِ 》 تلفظ می‌شوند:
گوشواره‌یِ طلا
طلیعه‌یِ بهار
قبیله‌یِ بنی‌هاشم
جریده‌یِ اعمال
نویسنده‌یِ مقاله
دهه‌یِ فجر
بنابراین، 《ه》 انتهاییِ این قبیل کلمات از نوع بیان حرکت است. امّا کلمات 《پناه ، گناه، رُوبَه، روباه، ماه،راه 》 با وجود مضاف‌الیه یا صفت به‌صورت 《پناهِ، گناهِ، روبهِ=روباهِ، ماهِ، راهِ 》تلفظ می‌شوند.
پناهِ حق
گناهِ ما
روبَهِ مکّار= روباهِ مکّار
ماهِ شبِ چهارده
راهِ رستگاری
بنابراین 《ه》 پایانی این قبیل کلمات، از نوع 《ه》 ملفوظ است.