پریسا شو

به نام مهربان ترین مهربانان

با درود و آرزوی سلامت برای همه حضرات گرانقدر شعر ناب

یکی دو روز است دنبال یک شعر می گشتم که در ذیل آن بتوانم به قلم نیمه جان خود توان بدهم. چند شعر خواندم فایده ای حاصل نشد. البته عیب حتماً از ادراک بنده حقیر است وگرنه اشعار همه خوب ند و زیبا. شعری با هم می خوانیم با عنوان (پریسا شو) از شاعر عزیز بهروز چارقدچی. البته بنده نه استادم و نه منتقد، لطف و محبت دوستان فرهیخته و اهالی شعر و ادب است که به جای چوب زدن بر شاگرد خطاکار و کوچک شان، چنین پاداش بزرگ می دهند. خیلی هم مثل سابق میلم به نقد کردن نمی رود. روزی شاعری به من گفت، تو که این همه از اشعار دیگران نقد می کنی چرا خودت یک شعر درست و درمان نداری؟ دیدم راست می گوید. خیلی دوست داشتم زیبا شعر بگویم شاید هم دوست داشتم اشعار من از همه بهتر باشد اما خب بلد نبودم. از شما پنهان نباشد یک سال هم نمی شود شاعر دیگری ابراز لطف داشت به اشعار حقیر و گفت مهدی محمدی اگر چه نقد خوب می نویسد اما شاعر خوبی نیست و شعرهایش نثر است و نه شعر. حالا من باید با سیزده سال سابقه شعر و شاعری، قلم را تخطئه می کردم! و دست از شعر گفتن بر می داشتم. این روزها کمتر هم شعر می گویم. بیشتر از هفت سال هم می شود که از حضور اساتید در شعر ناب بهره مند می گردم. اما با همه این ها می خواستم بگویم سخت نگیرید. من سرودن را با شعر کلاسیک شروع کردم اما آن قدر منتقدان عزیز گفتند زبان شعر مهدی محمدی کهنه است که فی الواقع فاتحه شعر کلاسیک را خواندم. آخر چطور می شود بدون استفاده از واژه های (چو، ز، گه، مه، بگفتم، بگفتی) و از این دست واژه ها که منتقدان آن ها را واژگان کهن می نامند، شعر گفت؟! آن هم در تنگنای وزن و قافیه؟ وزن عروض خیلی هم خوب، اما خدا نگذرد از آن هایی که به زور عروض را وارد زبان ایرانی کردند. شاعر می خواهد دو بیت شعر بگوید همش باید به فکر فعلاتن فاعلاتن باشد. بزرگان ما رنج زیادی کشیدند تا در این تنگنا میراث گرانبهایی را برایمان به یادگار بگذارند. آیا هدف صرفاً شعر سرودن بود؟ نه خیر عزیزان، هدف فرهنگ ایرانی بود که فردوسی بزرگ زنده کرد. ملتی که از خودش آگاهی نداشته باشد، هیچ ندارد. وقتی زبان یک ملت را تغییر دادند و رابطه اش را با فرهنگ منقطع کردند، آن وقت افکارش را، دینش را، نگاهش را عوض می کنند و فرهنگ و دین و کالای خودشان را به ما می فروشند. این هم از هدیه سلطه نوین است که یک مشت واژه را به فرهنگ واژگان یک ملت وارد می کنند تا ما را از آن فرهنگ غنی خودمان دور کنند. بعد آن ها بشوند صاحب افکار نو و تمدن نو و ما هم کهنه و دمده. یک عده هم پرچم شعر امروزی بردارند، شعر امروزی یعنی چه؟ یعنی حافظ و سعدی و مولانا را کنار بگذار و بیا شعرهای ما را بخوان چون کلمات ما شیک است و کلمات آن ها کهنه و قدیمی و حناق گرفته! البته نمی گویند و مقصودشان این نیست که صنایع ادبی باید بدیع باشد، فکر شاعر باید نو و بدیع باشد، می گویند واژگان شعر کهن است. مگر واژه لباس و کیف و کفش است که کهنه شود؟! شما انگ کهنگی به واژگان زدید و آن ها را کنار گذاشتید و این قدر دست و پای شاعر را بیهوده بستید که یک نفر نتواند یک بیت شعر بگوید. بعد هم مجبور باشند بیاید اشعار تصنعی و بی محتوا را بخوانند.

بگفتم هو کجا هستی ، هویدا شو هویدا شو

روزی که وزن عروض را یاد گرفتم فهمیدم به گنج گرانبهایی دست پیدا کرده ام. با خودم گفتم با این وزن عروض حداقل می توان موسیقی اشعار بزرگان را درک کرد و فهمید و لذت برد حتی اگر معنای شعر را نفهمید بعداً می توان نظر اساتید و اهالی ادب را جویا شد. گزاف نیست اگر بگویم کسانی که وزن عروض را یاد نداشته باشند از درست خواندن شعر بزرگان عاجز هستند.

هر مصرع از تکرار چهاربار مفاعیلن به وجود آمده است. در میانه ی هر مصرع یک ویرگول هم لازم است. باید میانه مصرع یک توقف کوتاه داشته باشید تا آهنگ شعر را خوب بفهمید. از اختیارات وزن است که در پایان نیم مصرع اوزان دوری، شاعر به جای هجای بلند پایان نیم مصرع، هجای کشیده بیاورد. این طور بگویم که هر نیم مصرع حکم یک مصرع را دارد. حضرت مولانا از این گونه اشعار زیاد دارد خیلی اوقات هم از قافیه درونی استفاده می کند که در نقد قبلی توضیح دادم.

در باب معنای شعر ورود نمی کنم چون خیلی زیبا است و دوست دارم که مخاطب خودش در شعر دقت و کنکاش کند منتها حافظ یک شعر دارد با این مطلع : گفتم غم تو دارم ، گفتا غمت سرآید
این بگفتم بگفتی در این شعر حلاوت پاسخ های شیرین معشوق در شعر حافظ را برایم زنده کرد از طرفی دیگر وزن دوری و مضمون شعر، یادآور اشعار مولانا بود.
یکی دو جا پاسخ هایی که معشوق می دهد خیلی زیبا است. یکی آن بیت که می گوید: بگفتم من که ابلیسی به ذهنم فتنه ها کرده / بگفتی او رسول ماست پذیرا شو، پذیرا شو ، رسول ما است آشنازدایی قشنگی داشت. یکی هم آن بیت که تلمیح دارد به ماجرای بیرون شدن آدم و حوا از بهشت: بگفتم من به تبعیدم به جرم مادرم حوا / بگفتی این بتقدیرست، پریسا شو پریسا شو ، که پریسا شو ایهام دارد. یک معنایش این است که مثل مادرت حوا که همچون پری زیبا بود تو هم پری سیما شو. یکی هم بیت آخر که تلمیح دارد با آن واژه قشنگ چلیپا

یک نکته هم برای عزیزانی که دوست دارند کلاسیک سرایی کنند، در خصوص قالب ها. قالب غزل و قصیده در بین قالب های شعری خیلی دشوار است. چون قافیه تغییر نمی کند و مضمون شعر را از شاعر می رباید و هدایت شعر را به دست می گیرد. مگر خیلی مسلط و حرفه ای شوید. به نظر من قالب های مثنوی، چهارپاره، مسمط آسان تر هستند. چون با تغییر قافیه دست شاعر باز است و می تواند مضمون و مقصود را راحت تر بیان کند. اشعار دوبیتی و رباعی هم خیلی دشوار هستند چون در چهار مصرع می بایست شاعر همه حرف خود را بیان کند. اما از طرفی همه تلاش شاعر متوجه چهار مصرع می شود و همین تمرکز باعث می شود شعر قوی تری را شاهد باشیم. این قالب ها را بیشتر و جدی تر دنبال کنیم امید که شعرهای زیباتر و پرمحتواتری بسراییم.

تابنده باشید به مهر و یگانگی

ز اول که حدیث عاشقی بشنودم ***** جان و دل و دیده در رهش فرسودم
گفتم که مگر عاشق و معشوق دواند ***** خود هر دو یکی بود من احول بودم